SOBRE LA VIOLENCIA: Slavoj Zizek

sobre la violencia zizek

Na crítica filosófica das sociedades avanzadas contemporáneas hai un antes e un despois de Slavoj Zizek. A súa reinterpretación de base marxista e, de forma rechamante, das teses revolucionarias leninistas e as análises socialistas do cambio social, están construíndo con cada novo artigo ou libro un dos construtos teóricos máis estimulantes da esquerda crítica mundial. “Sobre la violencia”, publicado neste ano por Paidós, continúa a liña de investigación do seu anterior libro: “En defensa de la intolerancia” (Sequitur, 2007), un estudo sobre o discurso acomodaticio do multiculturalismo e as trampas do seu seguidismo por tendencias tanto conservadoras como progresistas.

A súa base interpretativa, que coincide no fundamental cunha parte da esquerda crítica, é que o socialismo reformista, a socialdemocracia, a terceira vía e o comunismo liberal, teñen contribuído máis a dilatar a vida e retardar a crise do capitalismo que a promover unha súa verdadeira reforma sobre a base dos valores republicanos dunha sociedade mellor para todos. Por iso, calquera ensaio de Zizek amosa unha estimulante crudeza tanto coa dereita conservadora, empeñada en derrochar enerxía freando e paralizando o normal cambio social e o progreso das comunidades políticas, como coa esquerda acomodaticia, colaboradora necesaria coa lexitimidade das estruturas causantes da violencia sistémica inherente a todo mecanismo de organización social -e nomeadamente ao mecanismo alienante capitalista.
disturbios paris 2005

En “Sobre la violencia” Zizek analiza, precisamente, a violencia sistémica do capitalismo global e as incoherencias dos discursos que pretenden explicalo ou travestilo. Para Zizek, estouridos de violencia como os que aconteceron no Wolrd Trade Center, en 2001; en París, 2005; ou noutros tantos tempos e lugares, aínda que vistos como unha violencia subxectiva evidente e cruel ‘contra algo’, non son máis que unha manifestación pura do lado negativo inherente á orde sistémica global que se quere impoñer dende o capitalismo global.

Os disturbios de París son a máis clara manifestación desta violencia pois, en contra do dito ou do que aínda se está maioritariamente a pensar, a violencia producida naqueles días non tiña obxectivo ou causa de loita. Aquela violencia estaba producida por cidadáns franceses dos suburbios parisinos que, na construción da súa identidade social, se sinten non só ‘excluídos’ da comunidade cidadá de Francia (á que, xuridicamente, pertencen e na que exercen dereitos de cidadanía), senón determinados como un ‘alter’ un ‘outro’ hostil á comunidade cidadán francesa. A violencia pura desatada en París, consecuencia dun sistema que constrúe “superegos” en base a “memes” tan laxos como subxectivamente interesados e determinados polo paradigma capitalista do ‘útil’ para os seus intereses, non se dirixía ‘contra a’ senón que ‘xurdía do’ propio sistema político e as súas máximas verdadeiras (non coincidentes coas máximas explícitas ou declaradas).

O botar luz sobre a confusión entre máximas “verdadeiras” e máximas “declaradas” é o proceso de análise que lle serve a Zizek para desvelar as incoherencias do comunismo liberal, do esquerdismo tolerante e do multiculturalismo na súa incorporación da cultura e na súa construción da ‘outredade’. Segundo Zizek, o proceso de ‘culturización da política’ serve para confundir o “ego” e para construír unha especie de “superego” culturalmente cargado, non universal, non individual e, xa que logo, ‘alter’ de outros superegos tamén culturalmente cargados. A fórmula da tolerancia serve unicamente de racismo latente, de diferenza consciente, de oposición subxectiva e cultural e politicamente determinada (non obxectiva) entre os individuos. Por iso, afirma, o racismo suporá no séc. XXI a mesma dor que, no séc. XX, supuxo o comunismo.

Zizek denuncia a tolerancia como un “xesto baleiro”, unha formalidade esixida polo sistema organizativo das sociedades liberais, a cuxo contido real -a sumisión á orde establecida e a construción dunha liberdade imposta a través da imposición da formalización das posibilidades de elección- o individuo debe revelarse; só dicindo “non” á elección formal o individuo pode manifestar e desenmascarar a connatureza hipócrita destes “xestos baleiros”. A tolerancia, así entendida, constitúe un mecanismo liberal de colaboración e conexión coa esquerda na busca dunha colexitimidade sistémica tanto do racismo latente da orde establecida, como da violencia obxectiva que xera o seu fracaso.
zizek
A voz de Zizek retumba claramente en dúas das sentenzas máis intelixentes no libro:

“La única solución auténtica es derruir el auténtico muro, no el del Departamento de Inmigración, sino el socioeconómico: cambiar la sociedad de modo que la gente no intente escapar desesperadamente de su propio mundo.” (páx. 127).

“Si con el término “violencia” queremos designar el trastorno radical de las relaciones sociales básicas, entonces, por muy disparatado o de mal gusto que parezca, el problema es que los monstruos históricos que asesinaron a millones de personas no fueron suficientemente violentos. A veces no hacer nada es lo más violento que puede hacerse.” (páx. 256).

Un libro directo que vai directo ao estómago, en absoluto complaciente, e difícil de asimilar en certas pasaxes. Con todo, a análise de Zizek bota luz sobre moitas nocións importantes dos discursos políticos actuais, e ofrece tanto vías de escape para eses discursos, como ideas e propostas de análise que abrirán as marxes de todos os lectores que decidan asomarse ás páxinas dun dos libros máis importantes editados en España en 2009.

Creative Commons License
A Terceira República by Francisco Martínez Hidalgo is licensed under a Creative Commons Reconocimiento-Compartir bajo la misma licencia 3.0 España License.

Advertisements

One thought on “SOBRE LA VIOLENCIA: Slavoj Zizek

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s